Kleurherstel en kleuren retoucheren

De zon valt nooit twee keer op dezelfde plek

Zonverkleuring is van nature asymmetrisch. Een raam verlicht één baan, een meubel beschermt een andere, en het tapijt houdt twee helften over die niet meer dezelfde waarde hebben. Meekraprood schuift op naar zalmroze, indigo naar grijsblauw, en de gele tonen verdwijnen het eerst.

De diagnose stelt u door de pool met de vingers open te duwen. Is de kleur aan de voet van de knoop nog vol terwijl de top verschoten is, dan heeft enkel het blootgestelde deel geleden: retoucheren kan, en het resultaat blijft stabiel. Is de vezel over haar hele hoogte ontkleurd, dan is het pigment vernield — vaker door een huishoudproduct dan door de zon — en herstellen we niet meer, we kleuren opnieuw.

Plantaardig of aniline: wat de kleur vertelt

Tot het laatste derde van de negentiende eeuw werd alles met planten en insecten geverfd: meekrap voor rood, indigo voor blauw, cochenille voor karmijn, saffraan voor geel, galnoten en ijzeroxide voor zwart, walnootschillen en wijnbladeren als aanvulling. Die kleurstoffen verouderen door zachter te worden, zonder troebel te worden.

Anilinekleurstoffen, ingevoerd uit Europa, duiken in Turkije op omstreeks 1882: hun aanwezigheid dateert een tapijt na 1870-1880. Ze zijn minder waterbestendig en verklaren de meeste gevallen van doorbloeden. Weten met welke van de twee u te maken hebt, verandert de werkwijze — u werkt een plantaardig geverfd tapijt niet bij met een kleurstof die bij de eerste wasbeurt loopt.

Abrash — die horizontale banden met een licht afwijkende toon — is geen gebrek dat gecorrigeerd moet worden. Het is de signatuur van een gewisseld verfbad, en dus een argument voor echtheid. Wie het wegwerkt, haalt waarde uit het tapijt, en dat is onomkeerbaar.

Retoucheren, punt voor punt

Kleurherstel gebeurt niet met een penseel over een oppervlak. Het gebeurt vezel per vezel, waarbij de kleurstof alleen op de verschoten toppen wordt gezet, in meerdere lichte doorgangen in plaats van één laag. Elke doorgang wordt gedroogd en bij daglicht gecontroleerd voor de volgende komt, want een kleur die u onder een lamp beoordeelt, beoordeelt u verkeerd.

We werken met plantaardige kleurstoffen, om dezelfde reden waarom we met wol knopen en niet met synthetisch garen: wat erbij komt, moet even snel verouderen als wat eromheen ligt. Goed werk blijft omkeerbaar en gaat na één of twee seizoenen gemeenschappelijke patine op in het geheel.

Opfrissen is iets anders dan verven. Het is de handwas die de pool haar glans teruggeeft door de vetfilm weg te nemen die de vezel dof maakt, gevolgd door borstelen in de poolrichting, dat alle vezels weer dezelfde kant op legt. Veel zogenaamd verbleekte tapijten hebben niets anders nodig.

Doorbloeden is een ander probleem

Wanneer rood in ivoor is gelopen, is de kleur niet verschoten: ze is verhuisd. Dat is een ongeval bij het wassen, bijna altijd door een slecht gefixeerde kleurstof en te warm water — bij koud water verloopt de migratie van de kleurstoffen zeer traag, terwijl ze boven 40 °C duidelijk op gang komt.

De behandeling hoort dus bij de reiniging, niet bij het retoucheren: we halen eerst het verhuisde pigment weg en beoordelen pas daarna wat er nog bijgewerkt moet worden. Over een onbehandelde kring heen retoucheren is schilderen rond een lek.