Franjes herstellen en vernieuwen

Een franje is ketting

Op een handgeknoopt tapijt lopen de kettingdraden van de ene korte zijde naar de andere. De knopen haken erin, de inslagdraden blokkeren ze, en aan elk uiteinde komen de draden vrij naar buiten: dat zijn de franjes. Ze zijn niet aan het tapijt toegevoegd, ze zijn het verlengde ervan.

Het gevolg laat zich raden. Een franje die in de borstelrol van de stofzuiger wordt gezogen, onder een deur klemt of meegetrokken wordt bij het verschuiven van een meubel: telkens gaat die trekkracht door naar de kettingdraden ín het tapijt. De knoop van de eerste rij laat los, dan die van de tweede, en het tapijt knoopt zichzelf centimeter na centimeter los.

Daarom is een beschadigde franje wél dringend, terwijl een versleten pool dat niet is. De schade gaat vanzelf verder.

De afhechtsteek: de loop stoppen

De eerste ingreep is niet nieuwe franjes maken. Het is de loop stoppen. De afhechtsteek wordt met de naald gelegd op de inslagband vlak vóór de franje: hij vergrendelt de kettingdraden en belet dat de volgende rij vertrekt.

Op veel tapijten volstaat dat. De franjes blijven kort of onregelmatig, maar het tapijt staat stil, en u beslist later in alle rust of er heropgebouwd moet worden.

Een dik tapijt vraagt een dichtere steeklijn dan een fijn tapijt. Op een kelim, vlak geweven en zonder pool om iets op te vangen, ligt de lijn anders: er is niets om de draad te verbergen, dus moet hij meteen juist zitten.

Transplanteren of heropbouwen

Ontbreekt de franje op een zichtbaar stuk, dan kunnen we transplanteren: gezonde franjes wegnemen uit een zone die niet in het zicht ligt — een zijde die onder een meubel schuift — en ze inzetten waar het gat opvalt. Het materiaal is dan exact dat van het tapijt, met dezelfde ouderdom en dezelfde patine.

Anders bouwen we opnieuw op. We kiezen een draad van dezelfde aard als de ketting — meestal katoen, wol op sommige stamtapijten, zijde op fijne stukken —, met dezelfde twist en dikte, kleuren hem bij tot de toon van het tapijt en knopen hem rij na rij in de inslagband. Een nieuwe franje krijgt de oorspronkelijke lengte terug, niet de lengte die goed uitkomt.

Een tapijt waarvan de twee uiteinden op verschillende momenten werden bijgeknipt, valt ook recht te zetten: eerst herstellen we de symmetrie tussen beide korte zijden, daarna de lengte.

Wat een atelier niet doet

De meest gebruikte kortere weg is een industrieel franjeboord op de korte zijde naaien of lijmen. Aan de achterkant ziet u dat meteen, en het lost niets op: onder de opgezette band blijven de kettingdraden gewoon doorlopen. We halen zulke banden geregeld weg vóór het echte werk begint.

De tweede fout is de grove decoratieve knoop die met de hand over de volle breedte wordt aangetrokken. Hij houdt, maar hij verkort de franje bij elke spanning en trekt de korte zijde van het tapijt uiteindelijk in plooien.

Nog dit: een franje wordt niet met bleekwater witter gemaakt. De alkaliteit licht de schubben van wol en katoen op, verzwakt de vezel en doet ze bij de eerste trek breken. Een chemisch gebleekte franje is een franje die het jaar daarop begint te lopen.