Een wollen handgeknoopt tapijt reinigen

Een vezel met schubben, van dichtbij

Wol bestaat uit keratine, het vezeleiwit dat u ook in zijde, bont en veren terugvindt. Het oppervlak is niet glad: het is bedekt met schubben, allemaal in dezelfde richting geplaatst, als dakpannen. Die structuur geeft wol haar veerkracht en haar vermogen om haar vorm terug aan te nemen — en ze maakt haar tegelijk kwetsbaar.

Daaroverheen ligt een natuurlijk vet: lanoline, in de Vlaamse ateliers gewoon wolvet. Bijna 97 % langketenige vetesters. Het stoot waterige vuilresten af — daarom parelt een omgestoten glas op een gezond wollen tapijt eerst een seconde voor het doordringt, en daarom hebt u tijd om te reageren. Eén bad met een agressief detergent volstaat om dat vet weg te lossen. Het tapijt komt er proper uit, maar dof, droog onder de vingers en zonder zijn eerste verdediging.

Tussen pH 5 en 7, nooit boven 8

Wol wast tussen pH 5 en 7, dus neutraal tot licht zuur. Boven pH 8 kantelt de vezel: de schubben komen omhoog, de vezel zwelt, vergeelt en kan haar kleurstoffen loslaten.

Het probleem is dat vrijwel alles wat als reinigingsmiddel verkocht wordt alkalisch is — waspoeders, ontvetters, allesreinigers, tapijtshampoos. Op het ivoren fond van een Perzisch tapijt laat die alkaliteit een gele waas achter die u nadien niet meer wegkrijgt; op een slecht gefixeerd meekraprood zet ze de deur open voor doorbloeden. Vandaar twee atelierregels: neutrale zeep, en spoelen tot volledige neutraliteit, niet tot het water er proper uitziet. Slecht uitgespoelde zeep blijft maandenlang in de vezel doorwerken.

Onder 30 °C: vervilting krijgt u niet terug

Vervilting is het onomkeerbaar in elkaar haken van de schubben onder de gecombineerde werking van warmte, vocht, alkaliteit en beweging. Wol viltt zodra de temperatuur boven 40 °C komt. Daarom wassen we onder 30 °C, en het liefst nog lager.

Een vervilt tapijt herkent u eerder met de hand dan met het oog: de pool wordt stijf en kartonachtig, het oppervlak is gekrompen en het tapijt ligt niet meer vlak. Er bestaat geen behandeling om ineengehaakte schubben weer te openen. Het is de enige ingreep in dit vak die letterlijk zonder terugweg is.

De temperatuur beschermt ook de kleur. Bij koud water verloopt de migratie van de kleurstoffen zeer traag; boven 40 °C komt ze duidelijk op gang. Koud water en wol horen dus om twee verschillende redenen samen, die allebei dezelfde kant op wijzen.

Het verloop bij handgeknoopt werk

De was begint droog. Mechanisch ontstoffen met trilling en afzuiging, aan beide zijden: een salontapijt kan tot anderhalve kilo minerale stof afgeven, weggezakt tot onderaan de pool, tegen het grondweefsel. Dat stof schuurt; nat geworden wordt het modder die zich vastzet.

Dan volgt de kleurechtheidstest — een vochtige witte katoenen doek, dertig tot zestig seconden zacht wrijven op een onopvallende zone, daarna tien tot dertig minuten onder lichte druk, tot een uur bij een oud stuk. Spreekt de doek, dan fixeren we eerst de kleuren.

Daarna het bad: neutrale zeep, onder 30 °C, met de hand borstelen in de poolrichting. Nooit tegen de pool in, want dat zet de vezels rechtop en opent de schubben. Herhaald spoelen tot het water helder is, centrifugeren — in de orde van 1 200 toeren per minuut in het atelier — en vlak drogen in de schaduw, in een geventileerde ruimte van ongeveer 22 °C en 45 % luchtvochtigheid, binnen vierentwintig uur, op een volkomen stijve ondergrond. Een wollen tapijt dat hangend droogt, vervormt onder zijn eigen met water verzadigde gewicht.

Wat de wol terugkrijgt

Een laatste keer borstelen in de poolrichting legt alle vezels weer dezelfde kant op: dat is het gebaar dat de glans teruggeeft, die eigenschap van een tapijt om van toon te veranderen naargelang de hoek waaronder u kijkt. De kleuren lijken daarna feller. Ze zijn dat niet: we hebben alleen de grijze film weggehaald die eroverheen lag.

Om het tussen twee wasbeurten in goede staat te houden: regelmatig stofzuigen, ook de achterkant en de randen, de tapijten af en toe verleggen, en organische vlekken snel behandelen — ze trekken mottenlarven aan, die net de keratine van de wol verteren. En berg nooit een vuil tapijt op: opgerold op zolder is een vuil tapijt een voorraadkast.