Een tapijt dagelijks onderhouden

Stofzuigen in de richting van de pool

Strijk met de vlakke hand over het tapijt, in de ene richting en dan in de andere. In de ene richting gaat de pool liggen, wordt het oppervlak glad en klaart de kleur op. In de andere gaat ze rechtop staan, wordt de kleur donkerder en voelt u weerstand. De eerste is de richting van de pool: dat is de richting waarin altijd gestofzuigd en geborsteld moet worden. Tegen de pool in stofzuigen zet de vezels rechtop, opent de schubben van de wol en doet het stof opstijgen in plaats van het eruit te halen.

Twee beurten per week in een leefruimte, elders één, volstaan ruimschoots. Wat telt, is niet de frequentie maar de traagheid. Het stof dat een tapijt sleet, is niet het stof dat men aan de oppervlakte ziet: het is minerale, zanderige stof, die onderaan de pool tegen de fundering zit, en er zijn meerdere trage beurten op dezelfde plek nodig om het eruit te halen. Bij elke stap snijdt het de vezels van binnenuit. Een salontapijt kan er meer dan een kilo van vasthouden.

Draai het tapijt twee of drie keer per jaar om, zuig de achterkant af, en daarna de vloer eronder. Een deel van het stof gaat door de fundering en verzamelt zich daar. Het is ook het enige ogenblik waarop men motten ziet aankomen: witte cocons langs de zelfkanten, wol die als poeder loskomt, gangen onder de meubels. Men ziet ze aan de achterkant lang voor ze aan de voorkant zichtbaar worden, en daar is het die handeling om te doen. Het vervolg staat in de gids over de motten.

De klopborstel en de franjes

De roterende klopborstel, die cilindrische borstel die in de zuigmond draait, is gemaakt voor gelijmd vast tapijt. Op een handgeknoopt tapijt rukt hij. Op de franjes slokt hij ze op, verdraait ze en breekt ze — en een gebroken franje is geen decoratief detail: het is een kettingdraad, dus een deel van de structuur. Een gebroken ketting laat de eerste knopen los, en het verlies stopt niet vanzelf.

Zet de klopborstel uit, of gebruik de platte zuigmond. Zuig de franjes helemaal niet: kam ze met de hand in hun as, met de vingers of met een kam met brede tanden, en sla ze onder het tapijt terwijl u het veld afzuigt. Zijn ze al aangetast, dan grijpt u beter in vóór het verlies de pool bereikt; dat is het onderwerp van de heropbouw van franjes.

Het tapijt draaien, het ondertapijt kiezen

Een tapijt sleet waar men loopt en verbleekt waar de zon valt, en die twee zones verplaatsen zich nooit. Draai het minstens twee keer per jaar een halve slag: dat is de meest rendabele onderhoudshandeling die er is, en ze vraagt maar twee minuten. Onder een eettafel graaft het achteruitschuiven van de stoelen een slijtagekrans uit die op enkele jaren tijd goed zichtbaar wordt. Verplaats ook de zware meubels af en toe enkele centimeters: een canapépoot drukt de pool voortdurend plat, en de afdruk komt uiteindelijk niet meer overeind.

Een ondertapijt doet drie dingen: het belet het wegglijden, het dempt het lopen, en het laat wat lucht onder de fundering circuleren. Kies een naaldvilt, of een vilt met een laag natuurlatex — buiten vloerverwarming, waar de vraag zich anders stelt —, aan elke zijde twee tot drie centimeter korter gesneden dan het tapijt zodat het niet uitsteekt. Vermijd goedkope pvc-schuimen en zelfklevende folies: na enkele jaren vallen ze uiteen, kleven ze zowel aan de vloer als aan de rug van het tapijt, en laten ze een gele aanslag achter die niet altijd weggaat. Op een geboend parket of een vinylvloer tekent die aanslag ook de vloer.

Licht, vochtigheid, verwarming

Ultraviolet licht ontkleurt, en het ontkleurt niet alle kleuren even snel. De meekraproden en de plantaardige gelen gaan het eerst, de indigoblauwen houden beter stand: een tapijt dat jarenlang voor een raampartij ligt, verbleekt niet gelijkmatig, het verandert van palet, en de zone bij het raam komt uiteindelijk niet meer overeen met de rest. Daar is achteraf niets meer aan te doen. Een vitrage, een zonnewering en de halfjaarlijkse draaibeurt doen het grootste deel van het werk.

Wol houdt zich goed tussen 40 en 60 % relatieve vochtigheid. Te droog wordt ze breekbaar en laadt ze zich statisch op, wat nog meer stof aantrekt. Te vochtig en zonder verluchting zet men de deur open voor schimmel en biedt men de motten de omstandigheden die ze verkiezen. Leg een handgeknoopt tapijt niet vlak voor een blazende verwarmingsmond, en laat het niet in een kelder liggen, ook niet opgerold. Hebt u vloerverwarming, dan heeft die kwestie haar eigen regels en haar eigen gids.

Hoe vaak een professionele wasbeurt verantwoord is

In het atelier redeneren wij in ordes van grootte, niet in een vaste regel. Een tapijt in een weinig gebruikte kamer, zonder dier en zonder jong kind, houdt het meerdere jaren uit zonder volledige wasbeurt. Een salontapijt in gewoon gebruik wordt doorgaans om de drie tot vijf jaar herwassen. Een tapijt in een inkom, een gang of een eetkamer, of een tapijt dat met een hond of een kat samenleeft, vraagt een kortere tussentijd, in de orde van één tot twee jaar. Die intervallen gelden alleen als richtpunt.

Drie tekenen zijn beter dan een kalender. Het eerste: duw de zijkant van uw hand in de pool en wrijf met de vingertoppen over de basis van het haar; komen ze er grijs uit, dan zit het stof vast en haalt de stofzuiger het niet meer weg. Het tweede: kleuren die hun diepte verloren hebben zonder dat een vlek dat verklaart — het is een grijze film die ze versluiert, niet de kleurstof die verschoten is. Het derde: een geur die terugkomt zodra de kamer verwarmd wordt.

De wasbeurt van een wollen tapijt gebeurt vlak, met de hand, met neutrale zeep, onder 30 °C, met spoelingen tot neutraliteit en vlak drogen in minder dan 24 uur. Het zijn die voorwaarden die verklaren waarom het niet thuis gebeurt, en niet een of ander atelierrecept.

Wat men nooit mag doen

Het sproei-extractieapparaat, gehuurd of in de grootwarenhuis gekocht, verenigt in zijn eentje alles wat vermeden moet worden: warm water, een alkalisch detergent, en een doorweking van de fundering die geen enkele huishoudelijke droging goedmaakt. Het tapijt blijft dagenlang vochtig in de kern; het katoen van de ketting oxideert en verbruint, het opgeloste vuil komt bij het drogen naar de oppervlakte, en er verschijnt een kring daar waar het natte gedeelte ophield.

De stoomreiniger is erger, omdat hij er proper uitziet. De stoom komt eruit rond 100 °C; wol vervilt boven 40 °C in aanwezigheid van water en beweging. Warmte, vocht, eventuele alkaliteit en de beweging van de borstel: dat zijn precies de omstandigheden van de vervilting. Een vervilte pool wordt stijf en kartonachtig, het oppervlak krimpt, het tapijt ligt niet meer vlak, en er bestaat geen enkele behandeling om in elkaar verstrengelde schubben weer te openen.

Blijven over: de droogreinigingsmiddelen uit de handel en de huishoudproducten. Solventpoeders die men uitstrooit en daarna opzuigt, laten een residu in de pool achter: het tapijt lijkt drie weken proper, en wordt daarna sneller opnieuw vuil dan voordien, omdat dat residu het stof vasthoudt. De solventen van de droogkuis lossen de lanoline op, dat natuurlijke vet dat de wol beschermt, en het tapijt wordt hoe dan ook nooit gespoeld. Wat de wasmiddelen, de ontvetters, de allesreinigers en de tapijtshampoos betreft: die zijn alkalisch, vaak ver boven pH 8, terwijl wol tussen pH 5 en 7 gewassen wordt: ze lichten de schubben op, vergelen de ivoren ondergronden en kunnen de kleurstoffen doen loslaten.

Waar het gewone onderhoud ophoudt

U kunt stofzuigen, het tapijt draaien, het tegen het licht beschermen, franjes kammen, een verse vlek opnemen, en het bij droog weer buiten in de schaduw luchten. U kunt het niet thuis wassen. Een wasbeurt veronderstelt een mechanische ontstoffing van beide zijden vóór er water aan te pas komt, een test op de kleurechtheid, een bad onder 30 °C, spoelingen tot neutraliteit en vlak drogen op een stevige ondergrond. Een wollen tapijt dat hangend droogt, vervormt onder zijn eigen met water verzadigde gewicht, en ook dat is niet meer recht te zetten.

Er is ten slotte wat het onderhoud nooit goedmaakt: slijtage tot op de basis van de knopen, een gebroken inslag, een vervilting, een verkleuring door de zon. Die merkt men beter vroeg op, wanneer de herstelling nog verstevigen is in plaats van heropbouwen. Dat is de enige reden waarom wij aandringen op het afzuigen van de achterkant, twee keer per jaar: het gaat niet om de netheid, het gaat om wat men er ziet.